Sunday Times Books LIVE Community Sign up

Login to Sunday Times Books LIVE

Forgotten password?

Forgotten your password?

Enter your username or email address and we'll send you reset instructions

Sunday Times Books LIVE

Protea Boekhuis

@ Sunday Times Books LIVE

Tom Lanoye voor Clover Aardklop 2014: “Afrikaans is so ongelooflik ekspressief vir teater en poësie”

Tom Lanoye

 
SprakeloosDie bekroonde Belgiese skrywer, digter en dramaturg, Tom Lanoye, is hierdie week by die Clover Aardklop kunstefees vir die bekendstelling van Bloed & Rose: Die lied van Jeanne en Gilles, met Mathinus Basson as regisseur en ontwerper. Basson het die Nederlandse teks, Bloed & Rozen: Het lied van Jeanne en Gilles, in Afrikaans vertaal.

Books LIVE het kort voor die fees met Lanoye via Skype gesels oor die opkomende vertoning, vertaling en die toekoms van literatuur.
 

* * * * * * * *

 
Bloed & Rose handel oor die grootste Middeleeuse ikone van Frankryk – Jeanne d’Arc en Gilles de Rais. Lanoye het verduidelik hoe die twee figure, beide groot ikone in die geskiedenis van die Middeleeuse Katolieke Kerk, die teenoorgestelde pole van goed en kwaad vorm waartussen die spel beweeg.

Jeanne is ’n jong maagd wat veg vir die suiwerheid, maar ten spyte van haar goedheid word sy aan die einde tereggestel. Gilles is die “gruwelike verskriklikheid” self, maar word deur die samelewing as adel en goed beskou. (Gilles de Rais het volgens legende die Franse volksverhaal van Bluebeard, ’n moordenaar en sodomiet, geïnspireer.)

“Dit lyk soos ’n historiese stuk oor Europa en Frankryk, maar dit is ook ’n metafoor,” het Lanoye gesê. Bloed & Rose lewer kommentaar op magsverhoudinge toé en nou.

Lanoye sal meer gesels oor die temas in die drama tydens die teatergesprek oor Bloed en Rose by die ATKV Boeke-Oase op 10 Oktober 2014.

Daniel Hugo is vanjaar vereer met die Suid-Afrikaanse Akademieprys vir vertaalde werk vir sy vertaling van Lanoye se biografiese roman, Sprakeloos. Op 8 Oktober sal Lanoye en Hugo gesels oor die kuns van vertaling tydens ’n boekgesprek oor Sprakeloos.

Lanoye het gesê dit is absoluut wonderlik om sy werk te kan lees in Afrikaans: “Ek is heeltemal mal oor Afrikaans.” Buiten dat Afrikaans ’n sustertaal van Nederlands is, vind Lanoye Afrikaans “ongelooflik ekspressief vir teater en poësie”.

Lanoye het gesê dat Sprakeloos nie net oor sy ma, pa en jeug gaan nie, maar dat dit ook ’n boek is oor taal en kommunikasie. In Sprakeloos vertel Lanoye die verhaal van sy moeder se beroerte en gepaardgaande spraakverlies. “Dis verskriklik om te sien as iemand sy taal verloor,” het Lanoye gesê. “Dit raak jou ook professioneel en diep.”

Lanoye het gesê dit was wonderlik om hierdie storie in ’n taal te sien verskyn waarvoor hy so lief is. Deur die vertaling vind die storie weer ’n nuwe lewe. Hy het gesê dis maklik om jou werk in iemand se hande te los wanneer jy weet dat die persoon “’n goeie vakman en vertaler” is.

Lanoye was vol lof oor Hugo en Antjie Krog, wat sy epiese drama, Mamma Medea (Queillerie), in Afrikaans vertaal het. “Jy weet dat die persoon nie net iemand is wat die taal kan spreek nie, maar kan herskep in sy taal.”

In Mamma Medea praat die Grieke in prosa en die Barbare in poësie. Hier het jy iemand nodig wat in prosa en poësie kan skryf en die teks in teatertaal kan laat aanpas, het Lanoye gesê. “Antjie is ook iemand wat lekker kan perform.”

Lanoye het met genot vertel hoe hy die eerste optrede van Mamma Medea in Afrikaans in ’n kerkie in Muizenberg gesien het onder ’n banier met die woorde, “God is Liefde”, daarop geborduur. Ook hier was Basson ’n integrale deel van die produksie van die stuk. Lanoye het gesê, “Vir my is Marthinus so ’n ongelooflike indrukwekkende man.”

Lanoye het gesê hy is positief oor die toekoms van literatuur. “Ek dink mense is te angstig vir die toekoms. Dis duidelik dat boeke nie sal verdwyn nie.” Hy het die boekindustrie met popmusiek vergelyk om aan te dui hoe verandering definitief sal plaasvind. “Vyftien, twintig jaar gelede was die platemaatskappye magtig, nou is dit anders. Mense stop nie om musiek te maak nie. Dis dieselfde vir literatuur.”

“Ons moenie pessimisties wees nie. Dis net so met tale. Afrikaans sal nie verdwyn nie, maar dit sal verander.”

“Angs is altyd ’n slegte leermeester. Die gesproke woord sal groot bly.”

Lanoye skryf al sedert die vroeë tagtigs en het ’n groot verskeidenheid tekste in verskillende genres op sy kerfstok. Wat is sy geheim? “Bly sit en werk,” het hy geantwoord. “Die skrywer se beste instrument is sy sitvlak.”

Lanoye het gesê hy is vreeslik nuuskierig om te sien wat Basson en sy geselskap met die teks doen. “Ek sien uit na hoe dit sal klink in Afrikaans.”

Bloed & Rose: Die Lied van Jeanne en Gilles speel heelweek by Aardklop en die geselskap bestaan uit Anna-Mart van der Merwe, Wessel Pretorius, André Roothman, Antoinette Kellermann, ­Stian Bam, Nicola Hanekom en Dawid Minnaar.

Boekbesonderhede

 

Please register or log in to comment